Porównanie

Definicja

Porównanie to środek polegający na zestawieniu dwóch zjawisk za pomocą wskaźnika porównania — najczęściej „jak", „jakby", „niby", „niczym", „na kształt". Schemat: A jest jak B, gdzie A to obiekt porównywany (comparandum), B to obraz porównujący (comparans). Porównanie jest wprost — czytelnik widzi oba człony, w przeciwieństwie do metafory, gdzie jeden człon jest domyślny. Szczególną odmianą jest porównanie homeryckie — rozbudowane, kilkuwersowe, w którym comparans rozrasta się w samodzielną scenkę (typowe dla eposu — „Iliada", „Odyseja", „Pan Tadeusz").

Jak rozpoznać w tekście

• obecność wskaźnika porównania: „jak", „jakby", „niby", „niczym", „na kształt", „podobny do"
• wyraźnie widoczne dwa człony: A (porównywane) i B (porównujące)
• rozbudowane porównanie homeryckie — gdy B rozwija się w samodzielną scenę

Funkcje w tekście

• unaocznia, konkretyzuje — abstrakcyjne pojęcie zyskuje obraz
• wartościuje — przez wybór comparansu autor sugeruje ocenę („pracowity jak mrówka")
• spowalnia narrację (porównanie homeryckie) — buduje rytm epicki
• tworzy nieoczekiwane skojarzenia — może zaskakiwać, jak metafora

Przykłady z literatury

• „Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie. / Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, / Kto cię stracił."

  Pan TadeuszAdam Mickiewicz

  Porównanie ojczyzny do zdrowia — abstrakcyjne uczucie patriotyczne zyskuje wymiar fizyczny, codzienny.

• „Niedźwiedź się zerwał — i jak burza wpadł w gęstwinę"

  Pan TadeuszAdam Mickiewicz

  Porównanie homeryckie — opis polowania rozbudowany przez B („burza"), spowalnia akcję, uwzniośla zwierzę.

• „twarz jak z kamienia"

  frazeologia potocznapowszechne

  Porównanie skonwencjonalizowane — działa szybko, ale traci świeżość obrazową.

Po co to wiedzieć na maturze

Porównanie — pierwszy środek, którego uczy się w szkole, ale na maturze warto rozróżniać porównanie zwykłe (krótkie, ozdobne) od homeryckiego (rozbudowane, epickie). Pytanie typu „wskaż porównanie homeryckie w opisie polowania" jest standardem przy „Panu Tadeuszu".

Powiązane środki

• Metafora
• Epitet
• Hiperbola