Wyliczenie

Definicja

Wyliczenie (enumeracja) to nagromadzenie w jednym zdaniu lub fragmencie kilku wyrazów lub fraz należących do tej samej kategorii. „Krzyczeli, biegli, śmiali się, płakali"; „Mickiewicz, Słowacki, Krasiński, Norwid". Wyliczenie buduje obraz pełni, bogactwa, intensywności — widzimy nie jeden element, a serię. W eposie służy opisowi (Mickiewicz wymienia drzewa puszczy litewskiej, dania bigosu, polowanie z chartami). W poezji modernistycznej (Tuwim, Pawlikowska) wyliczenie tworzy kalejdoskopowy obraz, syntetyzuje świat. W manifestach, mowach, oracjach — wzmacnia perswazję („dziś, jutro, zawsze"). Pokrewne: gradacja (wyliczenie z narastaniem) i polisyndeton (wyliczenie ze wszystkimi spójnikami: „i... i... i").

Jak rozpoznać w tekście

• seria 3+ wyrazów lub fraz tej samej kategorii (rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki)
• rozdzielonych przecinkami lub spójnikami
• efekt nagromadzenia, pełni, mnogości

Funkcje w tekście

• buduje obraz pełni — czytelnik widzi wielość, nie pojedynczy element
• rytmizuje — szczególnie w polisyndetonie („i... i... i")
• wzmacnia ekspresję emocjonalną („krzyczał, błagał, klął")
• podsumowuje, kataloguje — typowe w opisach eposu

Przykłady z literatury

• „Brzoza biała, kochanka leśnych jezior, dęby, jodły..."

  Pan TadeuszAdam Mickiewicz

  Wyliczenie drzew puszczy litewskiej — buduje obraz bogactwa polskiej przyrody.

• „Bigos nie tylko z kapusty, lecz i mięs przeróżnych"

  Pan TadeuszAdam Mickiewicz

  Wyliczenie składników bigosu — kataloguje rozkosz kulinarną, buduje patos opisu.

• „Wszystko mi jedno: czy noc, czy dzień, / Czy słońce świeci, czy idzie deszcz"

  liryka XX w.powszechne

  Wyliczenie alternatyw — wzmacnia obojętność podmiotu lirycznego.

Po co to wiedzieć na maturze

Wyliczenie — łatwe do wskazania, ważne w analizie eposu („Pan Tadeusz") i liryki opisowej. Maturzysta powinien rozróżniać wyliczenie zwykłe od gradacji (wyliczenie z narastaniem) — to częsta różnica testowa.

Powiązane środki

• Anafora
• Gradacja
• Epitet