Cytaty z satyr Krasickiego
Ignacy Krasicki
Streszczenie, bohaterowie i pytania jawne → strona lektury
- Cytat 1 z 12
„I ja byłbym nią wzgardził; ale punkt honoru, / A czego mi najbardziej żal, ponęta zbioru, / Owe wioski, co z mymi graniczą, dziedziczne, / Te mnie zwiodły, wprawiły w te okowy śliczne.”
pan Piotr · Satyra „Żona modna” (Satyry, część pierwsza)
Kontekst. Przyjaciel winszuje panu Piotrowi ożenku, a ten dziękuje ozięble i opowiada, jak do ślubu doszło. Narzeczona, „modna Filis”, gardziła nim od początku; ożenił się dla posagu — „cztery wsie dziedziczne”, graniczące z jego majątkiem.
Jak użyć. Pytanie 18: krzywe zwierciadło bije w obie strony — zanim satyra wyśmieje modną żonę, mąż sam przyznaje, że dał się skusić wioskom. Dobry początek odpowiedzi: ofiara jest współwinna.
Pasuje do pytań:18 - Cytat 2 z 12
„A pfe, koncept z kalendarza, / Moje serce! Proszę się tych prostactw oduczyć!”
żona pana Piotra (w relacji pana Piotra) · Satyra „Żona modna” (Satyry, część pierwsza)
Kontekst. W drodze do wiejskiego dworu żona pyta, czy mąż ma kucharza; ten odpowiada „Mam, moje serce”. Czułe słowo zostaje zganione jako prostactwo, a pan Piotr milknie: „Trudno mówić, a dopieroż mruczyć”.
Jak użyć. Pytanie 18: wada żony modnej w pigułce — pogarda dla swojskości w imię mody. Śmieszność wychodzi z jej własnych słów przytoczonych przez męża, bez komentarza satyryka.
Pasuje do pytań:18 - Cytat 3 z 12
„Zgoła przeszedł mój domek warszawskie pałace, / A ja w kącie nieborak, jak płaczę, tak płaczę.”
pan Piotr · Satyra „Żona modna” (Satyry, część pierwsza)
Kontekst. Po przyjeździe żona przejmuje rządy i w dwa tygodnie przerabia dwór: złocona alkowa, buduar, książki „wszystko po francusku”. Potem przyjdą bale, fajerwerk, od którego zapali się stodoła, i powrót do miasta na zbytki.
Jak użyć. Pytanie 18: hiperbola i kontrast — dworek, który „przeszedł warszawskie pałace”, i właściciel płaczący w kącie. Przesada ośmiesza naraz zbytek żony i bezradność męża.
Pasuje do pytań:18 - Cytat 4 z 12
„Bogdaj w piekło przepadło obrzydłe pijaństwo! / Cóż w nim? Tylko niezdrowie, zwady, grubijaństwo. / Oto profit: nudności i guzy, i plastry.”
pijak (szlachcic opowiadający o libacji) · Satyra „Pijaństwo” (Satyry, część pierwsza)
Kontekst. Szlachcic z bólem głowy opowiada znajomemu, jak upił się na imieninach żony, nazajutrz klinował się wódką, a przy obiedzie z panem Jędrzejem i panem Wojciechem pił dalej, aż skończyło się bójką i butelką w głowę. Opowieść kończy tym przekleństwem na pijaństwo.
Jak użyć. Pytanie 18: pijak potępia pijaństwo bardzo przekonująco — i dlatego puenta satyry („Napiję się wódki”) tak mocno ośmiesza jego słabą wolę. Skutki nałogu w jego własnych słowach.
Pasuje do pytań:18 - Cytat 5 z 12
„Reformujemy państwo, wojny nowe zwodzim, / Tych bijem wstępnym bojem, z tamtymi się godzim, / A butelka nieznacznie jakoś się wysusza.”
pijak (szlachcic opowiadający o libacji) · Satyra „Pijaństwo” (Satyry, część pierwsza)
Kontekst. Przy obiedzie biesiadnicy najpierw chwalą trzeźwość, potem piją, bo „Kieliszek jeden, drugi zdrowiu nie zawadzi”, i rozprawiają o miłości ojczyzny i dobru publicznym. Gdy pan Jędrzej zaczyna płakać nad królem Janem, a pan Wojciech krzyczy „Nieprawda!”, patriotyczna rozmowa kończy się bójką.
Jak użyć. Pytanie 18: satyra na szlachecki patriotyzm przy kieliszku — wielkie słowa o państwie idą w parze z kolejnymi butelkami. Przykład ironii: reformy istnieją tylko w pijackiej rozmowie.
Pasuje do pytań:18 - Cytat 6 z 12
„Napiję się wódki.”
pijak · Satyra „Pijaństwo” (Satyry, część pierwsza), ostatni wers
Kontekst. Znajomy odpowiada na opowieść pijaka długim kazaniem o trzeźwości: pijany jest człowiekiem tylko z pozoru, bo traci rozum, który odróżnia go od bydlęcia. Pijak przerywa mu w pół zdania („Bądź zdrów!”), a zapytany „Gdzież idziesz?”, odpowiada tymi słowami.
Jak użyć. Pytanie 18: puenta, na której opiera się cała satyra — moralizowanie nic nie daje, nałóg wygrywa z rozsądkiem. Wada kompromituje się sama, bez komentarza autora.
Pasuje do pytań:18 - Cytat 7 z 12
„Niech się miota złość na cię i chytrość bezczelna — / Ty mów prawdę, mów śmiało, satyro rzetelna. / Gdzieżeś, cnoto? gdzieś, prawdo? gdzieście się podziały?”
satyryk (podmiot mówiący) · Satyra „Świat zepsuty” (Satyry, część pierwsza)
Kontekst. Satyra otwiera się wyliczeniem tego, co dziś „wolno”: szaleć, zwodzić, żenić się i rozwodzić, „kraść ojczyznę”. Satyryk zwraca się do własnej satyry, by mówiła prawdę mimo złości i chytrości, i pyta, gdzie podziały się cnota i prawda czczone przez przodków.
Jak użyć. Pytanie 18: satyra sama mówi tu, czym ma być — rzetelnym głosem prawdy o wadach. Pytanie o cnotę i prawdę to jeden z najczęściej przytaczanych wersów zbioru.
Pasuje do pytań:18 - Cytat 8 z 12
„Grozi burza, grzmi niebo; okręt nie zatonie. / Majtki zgodne z żeglarzem, gdy staną w obronie; / A choć bezpieczniej okręt opuścić i płynąć, / Poczciwej być w okręcie, ocalić lub zginąć.”
satyryk (podmiot mówiący) · Satyra „Świat zepsuty” (Satyry, część pierwsza), zakończenie
Kontekst. Po katalogu wad — pogardy dla przodków, małżeństw dla zysku, rozpusty — satyryk przypomina, że „Rzym występny zginął”, a „Dzień jeden nieszczęśliwy zniszczył wieków dzieło”. Satyrę zamyka obraz okrętu w burzy, który ocaleje, jeśli załoga stanie zgodnie w obronie.
Jak użyć. Pytanie 18: satyra nie kończy się śmiechem, lecz wezwaniem — alegoria okrętu-państwa każe ratować kraj, a nie go porzucać. Pokazuje, że krytyka wad służy u Krasickiego naprawie Rzeczypospolitej.
Pasuje do pytań:18 - Cytat 9 z 12
„Im wyżej, tym widoczniej; chwale lub naganie / Podpadają królowie, najjaśniejszy panie! / Satyra prawdę mówi, względów się wyrzeka. / Wielbi urząd, czci króla, lecz sądzi człowieka.”
satyryk (do króla) · Satyra „Do króla” (Satyry, część pierwsza), początek
Kontekst. Początek satyry: satyryk zwraca się wprost do króla i zapowiada, że wytykanie wad zacznie od niego. Potem wylicza mu „przywary”: że nie jest synem królewskim, że jest Polakiem, że jest młody i że jest dobry.
Jak użyć. Pytanie 18: programowa definicja satyry — mówi prawdę bez względu na osobę i ocenia człowieka, nie urząd. Dobry wstęp do każdej odpowiedzi o Satyrach.
Pasuje do pytań:18 - Cytat 10 z 12
„Żeś dobry, gorszysz wszystkich, jak o tobie słyszę, / I ja się z ciebie gorszę i satyry piszę; / Bądź złym, a zaraz kładąc twe cnoty na szalę, / Za to, żeś się poprawił, i ja cię pochwalę.”
satyryk (do króla) · Satyra „Do króla” (Satyry, część pierwsza), zakończenie
Kontekst. Zakończenie satyry. Wcześniej satyryk „zarzucił” królowi Stanisławowi, że nie jest królewskim synem, że jest Polakiem, że wstąpił na tron, „mający lat tylko trzydzieści”, i że rządzi łagodnie, zamiast budzić strach — tu doprowadza ten wywód do końca.
Jak użyć. Pytanie 18: ironia w czystej postaci — nagana za dobroć uderza w tych, którzy dawniej równali się z królem stanem i nie umieją go uszanować. Krzywe zwierciadło odwraca wartości, żeby ośmieszyć krytyków.
Pasuje do pytań:18 - Cytat 11 z 12
„Ale Maciej nieludzki — to satyra karze. / Nie dba ona, kto w jakiej zostaje maszkarze, / Odrzuca czczą wielmożność, a gdy z chłostą czeka, / Nie szlachcica, nie chłopa ściga, lecz człowieka.”
rozmówca broniący sług · Satyra „Pan niewart sługi” (Satyry, część pierwsza)
Kontekst. Rozmowa zaczyna się od sługi, który dostał pięćdziesiąt plag, bo „psa trącił”. Ukarał go Maciej, dawny lokaj, który się wzbogacił, został „jaśnie wielmożnym” i znalazł sobie herb i przodków; gdy jeden rozmówca rzuca „Maciej chłop”, drugi odpowiada, że satyra nie karze za urodzenie, tylko za chciwość, niewdzięczność i okrucieństwo.
Jak użyć. Pytanie 18: obok „Do króla” druga definicja satyry wprost w tekście — ściga wady człowieka, a nie stan, z którego pochodzi. Pasuje do tezy, że krzywe zwierciadło Krasickiego jest moralne, nie stanowe.
Pasuje do pytań:18 - Cytat 12 z 12
„Na co pisać satyry? Choć się złe zbyt wzniosło, / Przestańmy. Świat poprawiać — zuchwałe rzemiosło. / Na złe szczerość wychodzi, prawda w oczy kole; / Więc już łajać przestanę, a podchlebiać wolę.”
satyryk · Satyra „Palinodia”, początek
Kontekst. Początek satyry, w której poeta udaje, że odwołuje poprzednie. Zaprasza „filutów” po pochwały i chwali kolejno oszustów, marnotrawców, gry w karty i dwór, a kończy: „Niechże sądzi potomność, a ja pióro kruszę”.
Jak użyć. Pytanie 18: ironiczne odwołanie satyr to satyra do kwadratu — pochwała oszustów działa jak nagana. Przykład, że krzywe zwierciadło może udawać zwierciadło pochlebne.
Pasuje do pytań:18
Nagrasz monolog, komisja AI dopyta, a feedback pokaże, co poprawić. Trening, nie ocena CKE.
Najczęstsze pytania
- Ile cytatów z lektury „Satyry” warto znać na maturę ustną?
- Zebraliśmy 12 cytatów z lektury „Satyry” (Ignacy Krasicki) — każdy w dosłownym brzmieniu, z lokatorem (Satyra „Żona modna” (Satyry, część pierwsza)) i wskazówką, do jakiego typu pytania pasuje. Na ustnej lepiej mieć kilka pewnych cytatów niż długą listę zapamiętaną połowicznie.
- Do których pytań jawnych pasują cytaty z lektury „Satyry”?
- Do zadań nr 18 z listy CKE na lata 2026–2028. Przy każdym cytacie zaznaczamy, w której argumentacji sprawdza się najlepiej, więc nie trzeba dopasowywać ich po omacku.
- Kto wypowiada najważniejsze kwestie w lekturze „Satyry”?
- W zebranych cytatach głos zabierają: pan Piotr, żona pana Piotra (w relacji pana Piotra), pijak (szlachcic opowiadający o libacji), pijak i satyryk (podmiot mówiący). Przypisanie kwestii do postaci jest na ustnej punktowane — komisja wyłapuje, gdy cytat wędruje do niewłaściwego bohatera.
- Jak wpleść cytat z lektury „Satyry” w wypowiedź?
- Cytat ma podpierać tezę, nie zastępować jej. Przykład z tej lektury: „I ja byłbym nią wzgardził; ale punkt honoru, / A czego mi najbardziej żal, ponęta zbioru,…” (Satyra „Żona modna” (Satyry, część pierwsza)) — Pytanie 18: krzywe zwierciadło bije w obie strony — zanim satyra wyśmieje modną żonę, mąż sam przyznaje, że dał się skusić wioskom. Dobry początek odpowiedzi: ofiara jest współwinna.