Asonans

Definicja

Asonans to powtarzanie tej samej samogłoski (lub układu samogłosek) w wyrazach blisko sąsiadujących, z różnymi spółgłoskami. „Srebro księżyca lśni" — powtórzenia „e", „y" tworzą brzmieniowy nastrój. Asonans buduje miękkość, melodyjność, przeciwwagę dla aliteracji (która operuje spółgłoskami). Stosowany od średniowiecza — w epice francuskiej („Pieśń o Rolandzie") asonans pełnił funkcję rymu (rym asonansowy — zgodność tylko samogłosek, nie spółgłosek). W polskiej poezji ludowej i modernistycznej (Tuwim, Iłłakowiczówna) asonans buduje miękki, śpiewny rytm. Współczesna poezja używa asonansu jako alternatywy dla rymu pełnego — daje swobodę i nowoczesne brzmienie.

Jak rozpoznać w tekście

• powtarzająca się samogłoska w wielu wyrazach blisko siebie („e... e... e..." → wrażenie rozciągnięcia, jasności)
• rym asonansowy — końce wersów zgadzają się tylko samogłoską („koło — pole")
• efekt brzmieniowej miękkości lub przeciwnie ostrości („a" — otwarte, „i" — wąskie)

Funkcje w tekście

• buduje brzmieniową miękkość lub ostrość, w zależności od samogłoski
• rytmizuje — szczególnie w połączeniu z aliteracją
• tworzy nastrój przez kolor brzmieniowy („u", „o" — ciemne; „i", „e" — jasne)
• może zastępować rym pełny — daje nowoczesne, swobodne brzmienie

Przykłady z literatury

• „Lśniła rosa, leciał wiatr"

  lirykapowszechne

  Asonans „a" — otwarta, jasna samogłoska buduje wrażenie świeżości i ruchu.

• „Pieśń o Rolandzie" (oryg. fr.)

  Pieśń o Rolandzieanonim

  Klasyczny epos asonansowy — laissy zorganizowane przez powtarzającą się samogłoskę końcową.

• „Nuda, smutek, pustka, mróz"

  frazeologia poetyckapowszechne

  Asonans „u" — ciemna, głuche samogłoska buduje nastrój przygnębienia.

Po co to wiedzieć na maturze

Asonans rzadko wymieniany w polskich podręcznikach, ale na maturze rozszerzonej pojawia się przy analizie liryki modernistycznej i współczesnej. Warto wiedzieć: rym asonansowy to typ rymu (a nie tylko figura brzmieniowa) — pomaga przy klasyfikacji rymów w wierszach Leśmiana, Świetlickiego.

Powiązane środki

• Aliteracja
• Onomatopeja