Cytaty z „Skąpca”
Molier
Streszczenie, bohaterowie i pytania jawne → strona lektury
- Cytat 1 z 12
„Och, moje kochane złoto! Moje biedne złoto! Mój drogi przyjacielu! Wydarto mi ciebie; odkąd mi ciebie wydarto, straciłem mą podporę, pociechę, radość: wszystko skończone dla mnie, nie mam co robić na świecie. Bez ciebie żyć mi niepodobna.”
Harpagon · Akt IV, scena 7 — monolog Harpagona po kradzieży szkatuły (przekład Tadeusza Boya-Żeleńskiego)
Kontekst. Harpagon odkrywa, że z ogrodu zniknęła szkatuła z dziesięcioma tysiącami talarów. Sam na scenie chwyta się za ramię, biorąc siebie za złodzieja, opłakuje złoto jak ukochaną osobę i grozi, że każe wziąć na tortury cały dom — „sługi, służące, syna, córkę, siebie samego”.
Jak użyć. Najmocniejszy cytat do pytania 16: pieniądz zajął w życiu Harpagona miejsce ludzi — bez złota „nie ma co robić na świecie”. Do pytania 17: w tym samym monologu syn i córka trafiają na listę podejrzanych obok służby.
- Cytat 2 z 12
„Nie chcę mieć bez ustanku pod nosem szpiega, zdrajcy, którego przeklęte oczy śledzą wciąż, co robię, pożerają wszystko, co posiadam, i myszkują na wsze strony, czyby się nie udało czegoś złasować.”
Harpagon · Akt I, Harpagon wypędza z domu Strzałkę
Kontekst. Harpagon wyrzuca z domu Strzałkę, sługę Kleanta, który czekał tam na swojego pana. Każe mu pokazać ręce („Drugie!”), podejrzewa, że szerokie hajdawery to „magazyny złodziejskie”, a gdy zostaje sam, zdradza, że zakopał w ogrodzie dziesięć tysięcy talarów.
Jak użyć. Pytanie 16: majątek nie daje Harpagonowi spokoju, tylko lęk przed kradzieżą — w każdym domowniku widzi złodzieja. Dobry początek wywodu o skąpcu jako więźniu własnych pieniędzy.
Pasuje do pytań:16 - Cytat 3 z 12
„Nie; taką sposobność trzeba w lot chwytać po prostu. Sprawa ta przedstawia dla mnie korzyść, której w innych warunkach nie mógłbym się spodziewać: godzi się ją wziąć bez posagu.”
Harpagon · Akt I, Harpagon bierze Walerego na sędziego w sporze z Elizą
Kontekst. Harpagon chce jeszcze tego wieczoru wydać Elizę za bogatego pana Anzelma. Walery, który potajemnie kocha Elizę i udaje przed Harpagonem pochlebcę, przytakuje mu, a zarazem podsuwa racje córki — Harpagon ucina każdą okrzykiem „Bez posagu!”.
Jak użyć. Pytanie 17: ojciec decyduje o małżeństwie córki według rachunku, nie według jej uczuć. Pytanie 16: dwa słowa „bez posagu” ważą dla Harpagona więcej niż szczęście dziecka na całe życie.
- Cytat 4 z 12
„A słyszał kto, aby ojciec w ten sposób chciał wydawać córkę za mąż?”
Eliza · Akt I, Harpagon ogłasza dzieciom swoje plany małżeńskie
Kontekst. Harpagon oznajmia, że sam poślubi Mariannę, a Elizę wyda jeszcze dziś wieczór za pana Anzelma, który „nie ma więcej nad pięćdziesiąt lat”. Eliza odpowiada, że raczej się zabije, a gdy ojciec pyta, czy słyszał kto, by córka tak mówiła do ojca, odwraca jego pytanie.
Jak użyć. Pytanie 17: wzorcowy przykład zderzenia woli ojca z prawem dziecka do wyboru. Eliza nie podważa władzy ojca w ogóle, tylko jej nadużycie — dobry punkt wyjścia do odróżnienia posłuszeństwa od przymusu.
Pasuje do pytań:17 - Cytat 5 z 12
„Kto jest większym zbrodniarzem według ciebie, ojcze: czy ten, kto drogo nabywa pieniądze, których potrzebuje, czy ten, kto kradnie pieniądze, nie mając ich na co użyć?”
Kleant · Akt II, pożyczka przez faktora Simona — lichwiarzem okazuje się ojciec
Kontekst. Kleant przez faktora Simona szuka pożyczki piętnastu tysięcy franków na lichwiarski procent. Pożyczającym okazuje się Harpagon: ojciec wyrzuca synowi rozrzutność, syn ojcu, że chce się wzbogacić „tak zbrodniczą lichwą”. Na okrzyk „Precz z moich oczu, łotrze!” Kleant odpowiada tym pytaniem.
Jak użyć. Pytanie 17: ojciec i syn spotykają się jako lichwiarz i dłużnik — skąpstwo ojca wpędza syna w długi. Pytanie 16: pieniądze, których nie ma się „na co użyć”, nie dają szczęścia ani właścicielowi, ani jego rodzinie.
- Cytat 6 z 12
„Czy to nie jest rzecz bardzo realna, jeśli ktoś panu wnosi jako posag — wstrzemięźliwość, jako sukcesję — prostotę w ubiorze, i jako kapitał — wstręt do gier hazardowych?”
Frozyna · Akt II, Frozyna u Harpagona w sprawie małżeństwa z Marianną
Kontekst. Swatka Frozyna przekonuje Harpagona, że Marianna wniesie mu „ze dwanaście tysięcy franków rocznie” — tyle, ile nie wyda na stół, stroje i grę. Harpagon odpowiada, że nie będzie kwitował z tego, czego nie dostanie do ręki; Frozyna nie wyprosi od niego ani grosza na swój proces.
Jak użyć. Pytanie 16: małżeństwo sprowadzone do rachunku — nawet zalety narzeczonej przeliczone na franki. Pokazuje, że w świecie Harpagona wszystko, łącznie z uczuciem, ma cenę.
Pasuje do pytań:16 - Cytat 7 z 12
„Kto chce się okazać prawdziwym przyjacielem swoich gości, daje im jeść skromnie; toć, wedle słów starożytnego filozofa, po to się je, aby żyć, nie zaś po to żyje, aby jeść.”
Walery · Akt III, narada o wieczerzy (Harpagon, Jakub i Walery)
Kontekst. Harpagon wydaje wieczerzę i targuje się z Jakubem o każde danie; Walery, który dla Elizy udaje przed nim wiernego sługę, wtrąca, że zdatny człowiek powinien „dać dobrze jeść za tanie pieniądze”. Zachwycony sentencją o jedzeniu Harpagon najpierw ją przekręca, potem chce ją „wyryć złotymi literami nad kominkiem”.
Jak użyć. Pytanie 16: skąpstwo przebrane za mądrość — sentencja o umiarze staje się pretekstem do oszczędzania na gościach. Pokazuje też, jak pochlebca zdobywa względy skąpca, mówiąc mu to, co chce usłyszeć.
Pasuje do pytań:16 - Cytat 8 z 12
„Skoro więc pan każe, powiem otwarcie, że drwią sobie wszędzie z pana. (...) Jesteś pan pośmiewiskiem całego świata; nikt o panu inaczej nie mówi, tylko jak o skąpcu, dusigroszu, brudasie i lichwiarzu.”
Jakub · Akt III, Jakub mówi Harpagonowi, co o nim gadają
Kontekst. Jakub, u Harpagona jednocześnie kucharz i stangret, na wyraźne życzenie pana powtarza, co mówią o nim ludzie — między innymi, że pozwał kota z sąsiedniego domu o resztkę potrawki baraniej. Za szczerość dostaje kije: najpierw od Harpagona, zaraz potem od Walerego.
Jak użyć. Pytanie 16: pieniądze nie dały Harpagonowi szacunku, tylko pogardę i śmieszność. Cytat pokazuje skąpstwo oczami otoczenia, a nie samego bohatera.
Pasuje do pytań:16 - Cytat 9 z 12
„To nie są rzeczy, w których by dzieci winny ustępować rodzicom: miłość nie zna takich względów.”
Kleant · Akt IV, spór ojca z synem o Mariannę
Kontekst. Harpagon podstępem — udając, że odda synowi Mariannę — wyciąga z Kleanta wyznanie miłości, a potem każe mu jej się wyrzec. Na pytanie „Czy nie jestem twoim rodzicem? Czyś mi nie jest winien uszanowanie?” syn odpowiada tym zdaniem, a ojciec woła o kij.
Jak użyć. Pytanie 17: ojciec i syn jako rywale o tę samą kobietę — władza rodzicielska zderza się z prawem młodych do miłości. Dobre do argumentu, że konflikt rodzi się, gdy rodzic stawia własny interes ponad dobro dziecka.
Pasuje do pytań:17 - Cytat 10 z 12
„I darzę cię moim przekleństwem!”
Harpagon · Akt IV, zerwanie Harpagona z Kleantem
Kontekst. Jakub godzi ojca z synem, mówiąc każdemu, że drugi ustąpił; po chwili wychodzi na jaw, że żaden nie zrezygnował z Marianny. Harpagon wyrzeka się syna, wydziedzicza go i na koniec przeklina, a Kleant odpowiada: „Może ojciec schować dla siebie swoje dary”.
Jak użyć. Pytanie 17: kulminacja konfliktu pokoleń — ojciec sięga po środki ostateczne: wydziedziczenie i klątwę. Zaraz potem Harpagon traci szkatułę, a jej zwrot będzie zależał od syna.
Pasuje do pytań:17 - Cytat 11 z 12
„Cudne oczy mojej szkatułki! Mówi jak kochanek o kochance.”
Harpagon · Akt V, przesłuchanie Walerego przy komisarzu
Kontekst. Jakub, by zemścić się za kije, oskarża Walerego o kradzież. Walery sądzi, że wyszły na jaw jego zaręczyny z Elizą, i wyznaje miłość do najcenniejszego „skarbu” Harpagona — a ten przez cały czas myśli, że mowa o szkatule.
Jak użyć. Pytanie 16: komizm nieporozumienia odsłania hierarchię Harpagona — o pieniądzach mówi językiem kochanka. Los córki dociera do niego dopiero wtedy, gdy Walery wprost wymienia „pańską córkę”.
Pasuje do pytań:16 - Cytat 12 z 12
„A ja pójdę uściskać moją kochaną szkatułkę.”
Harpagon · Akt V, ostatnia kwestia komedii
Kontekst. Pan Anzelm okazuje się don Tomaszem d’Alburci, ojcem Walerego i Marianny, i bierze na siebie koszty obu wesel, nowe ubranie dla Harpagona oraz zapłatę dla komisarza. Gdy wszyscy idą podzielić się szczęściem z matką rodzeństwa, Harpagon odchodzi do swojej szkatuły.
Jak użyć. Pytanie 16: puenta komedii — wszyscy odzyskują rodzinę i miłość, a Harpagon zostaje sam z pieniędzmi. Pytanie 17: ojciec nie dzieli radości dzieci, które właśnie się zaręczyły; wybiera szkatułę.
Na maturze zestaw z pytaniem jawnym losujesz przy komisji. Zrób to tutaj, odpowiedz na głos i zobacz, co poprawić.
Najczęstsze pytania
- Ile cytatów z lektury „Skąpiec” warto znać na maturę ustną?
- Zebraliśmy 12 cytatów z lektury „Skąpiec” (Molier) — każdy w dosłownym brzmieniu, z lokatorem (Akt IV, scena 7 — monolog Harpagona po kradzieży szkatuły (przekład Tadeusza Boya-Żeleńskiego)) i wskazówką, do jakiego typu pytania pasuje. Na ustnej lepiej mieć kilka pewnych cytatów niż długą listę zapamiętaną połowicznie.
- Do których pytań jawnych pasują cytaty z lektury „Skąpiec”?
- Do zadań nr 16, 17 z listy CKE na lata 2026–2028. Przy każdym cytacie zaznaczamy, w której argumentacji sprawdza się najlepiej, więc nie trzeba dopasowywać ich po omacku.
- Kto wypowiada najważniejsze kwestie w lekturze „Skąpiec”?
- W zebranych cytatach głos zabierają: Harpagon, Eliza, Kleant, Frozyna i Walery. Przypisanie kwestii do postaci jest na ustnej punktowane — komisja wyłapuje, gdy cytat wędruje do niewłaściwego bohatera.
- Jak wpleść cytat z lektury „Skąpiec” w wypowiedź?
- Cytat ma podpierać tezę, nie zastępować jej. Przykład z tej lektury: „Och, moje kochane złoto! Moje biedne złoto! Mój drogi przyjacielu!” (Akt IV, scena 7 — monolog Harpagona po kradzieży szkatuły (przekład Tadeusza Boya-Żeleńskiego)) — Najmocniejszy cytat do pytania 16: pieniądz zajął w życiu Harpagona miejsce ludzi — bez złota „nie ma co robić na świecie”.