Kategorie estetyczne3 pytania CKE

Absurd

Egzystencjalna bezsensowność świata

Absurd — w sensie filozoficznym i literackim — to stan rozdźwięku między ludzką potrzebą sensu a milczeniem wszechświata, który żadnego sensu nie dostarcza. Albert Camus w „Micie Syzyfa" (1942) zdefiniował absurd jako zderzenie: człowiek pyta „dlaczego?" — świat nie odpowiada. Syzyf toczący głaz bez końca jest symbolem ludzkiego losu, ale u Camusa jest szczęśliwy — bo wybrał swoją pracę, nie licząc na nagrodę. Dramat absurdu (Beckett „Czekając na Godota", Ionesco, Mrożek) pokazuje ludzi w sytuacjach pozbawionych logiki — czekają na kogoś, kto nie przyjdzie; mówią do siebie, nie słysząc się. W literaturze polskiej absurd to Mrożek („Tango", „Emigranci") i Różewicz — ale też Borowski („Proszę państwa do gazu") jako absurd obozu koncentracyjnego: masowa śmierć w rytmie normalnego dnia pracy.

Pochodzenie i historia pojęcia

Filozoficznie — Søren Kierkegaard (XIX w.), następnie Albert Camus i Jean-Paul Sartre (egzystencjalizm, lata 40. XX w.). Teatr absurdu narodził się w Paryżu po 1950: Beckett, Ionesco, Genet, później Adamov. W Polsce prekursorem był Witkacy, kontynuatorem Mrożek.

Cechy charakterystyczne

rozdźwięk między poszukiwaniem sensu a milczeniem świata
sytuacje pozbawione logiki, powtarzalne, pętlowe (Syzyf, Godot, tango)
język jako narzędzie niekomunikacji — słowa rozmijają się z rzeczywistością
bohater bezsilny wobec pozornie normalnych zjawisk (urzędnik, rodzina, kolejka)
odpowiedź etyczna u Camusa: mimo wszystko — praca, solidarność, bunt

Przykłady z kanonu CKE

DżumaAlbert Camus
Absurdalne cierpienie — epidemia bez winy i kary. Odpowiedź Rieux: leczyć, mimo wszystko.
TangoSławomir Mrożek
Absurd świata bez zasad — rewolucja przeciw rewolucji, próżnia wartości.
Proszę państwa do gazuTadeusz Borowski
Absurd Auschwitz — zagłada jako normalna czynność, kantyna obok komór.
FerdydurkeWitold Gombrowicz
Absurd form kulturowych — bohater dorosły wepchnięty w rolę ucznia.
Profesor Andrews w WarszawieOlga Tokarczuk
Absurd stanu wojennego widziany oczami obcokrajowca — zamknięte sklepy, milczący telefon, bezruch obcego miasta. Rzeczywistość polityczna jako kafkowskie nieporozumienie.

Jak używać tego pojęcia na maturze

Absurd — pojęcie w 2+ pytaniach (Dżuma pyt. 81, Tango, Borowski pyt. 82). Często wymagane rozróżnienie: absurd filozoficzny (Camus) vs. absurd literacki (teatr absurdu) vs. absurd historyczny (Borowski, Krall). Odpowiedź etyczna Camusa („bunt") to klucz do odpowiedzi: absurd nie jest paraliżem, jest wezwaniem do działania.

Pytania jawne z tym pojęciem (3)

Ćwicz z AI — wylosuj pytanie, w którym pojęcie „absurd” bywa kluczem, i odpowiedz na głos. Łatwa Ustna nagra Twoją wypowiedź, oceni strukturę i argumentację. Zacznij trening →