Bohater werteryczny

Definicja

Bohater werteryczny to wariant bohatera romantycznego wywodzący się z „Cierpień młodego Wertera" Goethego (1774). Cechy: młody, wrażliwy, zakochany w kobiecie niedostępnej (zaręczonej/zamężnej z innym), niezdolny do życia bez miłości, kończy samobójstwem. Werter zakochał się w Lotcie, poślubionej Albertowi; nie mogąc żyć bez niej, strzelił sobie w skroń. „Gorączka wertera" przeszła przez Europę — młodzi mężczyźni naśladowali Wertera w ubiorze (niebieski frak, żółte spodnie), w sposobie mówienia, nawet w samobójstwach. W polskim romantyzmie bohater werteryczny to Gustaw z „Dziadów" IV (obłęd miłosny, „kobieto, puchu marny!"), częściowo Kordian w początkowych fragmentach dramatu. Różnica z bohaterem polskim: werter zostaje w pustce miłosnej, nie przechodzi do działania narodowego. Dla polskich romantyków werteryzm był etapem, który trzeba było przekroczyć.

Pochodzenie i historia pojęcia

Johann Wolfgang Goethe „Cierpienia młodego Wertera" (1774) — pierwowzór. Polska recepcja: Mickiewicz („Dziady" IV, 1823), Słowacki, w dramacie młody Konrad z „Dziadów" III przed ewolucją.

Cechy charakterystyczne

• młody wiek, wrażliwość, artystyczna natura
• miłość do kobiety niedostępnej (zamężnej, zaręczonej z innym)
• niezdolność do życia bez miłości — miłość jako jedyny sens
• zakończenie: samobójstwo lub obłęd
• brak przejścia do misji społecznej — werter zostaje w sobie

Przykłady z kanonu CKE

• Cierpienia młodego WerteraJohann Wolfgang Goethe

  Prototyp — Werter zakochany w Lotcie, samobójstwo z pistoletu Alberta.

• Dziady cz. IVAdam Mickiewicz

  Gustaw — polski werter, obłęd miłosny. „Kobieto, puchu marny!".

Jak używać tego pojęcia na maturze

Bohater werteryczny — pytany przy „Dziadach" IV (pyt. 32). Klucz maturalny: werteryzm to etap, nie cel. Mickiewicz pokazuje, że bohater polski musi przejść od Gustawa (werter) do Konrada (prometejsko-mesjanistyczny bojownik narodu). Bez tej ewolucji zostaje pustka.

Powiązane pojęcia

• Bohater romantyczny
• Bohater bajroniczny