Dramat romantyczny

Definicja

Dramat romantyczny — odłam dramaturgii XIX wieku, świadomy bunt przeciw zasadom klasycyzmu (trzy jedności, decorum, jedność stylu). Cechy: łamanie trzech jedności (wielość miejsc, czasu — od dni do lat, wątków — równolegle), mieszanie stylów (wysoki/niski, liryczny/rubaszny), postać zbiorowa (lud, duchy), synkretyzm gatunkowy (tragedia + liryka + ballada + groteska), scena ludowa i sceny metafizyczne. W Polsce — forma narodowa: „Dziady" Mickiewicza (III cz.), „Kordian" Słowackiego (1834), „Nie-Boska komedia" Krasińskiego (1833). Dramaty te były NIESCENICZNE w chwili powstania — pisane dla czytelnika, niemożliwe do wystawienia klasyczną sceną. Wyspiański w „Weselu" (1901) przekracza romantyzm, ale używa jego formy — postać zbiorowa + duchy + mieszanie stylów. Dramat romantyczny jest polskim „teatrem wyobraźni".

Pochodzenie i historia pojęcia

Wiktor Hugo „Przedmowa do Cromwella" (1827) — manifest dramatu romantycznego. W Polsce: Mickiewicz „Dziady" III (1832), Słowacki „Kordian" (1834), Krasiński „Nie-Boska" (1833). Teatralna recepcja w Polsce: Mickiewiczowskie „Dziady" wystawione w XIX w. kilkakrotnie (obłożone cenzurą), dopiero inscenizacje Swinarskiego (1973) i Dejmka (1967) uczyniły z nich wielki teatr.

Cechy charakterystyczne

• łamanie trzech jedności — wiele miejsc, czasów, wątków
• mieszanie stylów — wysoki i niski, liryczny i rubaszny, sacrum i profanum
• postać zbiorowa — lud, duchy, naród
• synkretyzm gatunkowy — dramat + liryka + ballada + moralitet
• sceny metafizyczne (Wielka Improwizacja) obok scen realistycznych
• często niesceniczny w chwili powstania — pisany dla czytelnika

Przykłady z kanonu CKE

• Dziady cz. IIIAdam Mickiewicz

  Scena więzienna + sceny mistyczne (Wielka Improwizacja) + Salon Warszawski + finał.

• KordianJuliusz Słowacki

  Bohater młodzieniec → podróżnik → spiskowiec → więzień → śmierć — na tle historii.

• Nie-Boska komediaZygmunt Krasiński

  Rewolucja socjalna przeciw arystokracji — uniwersalna wizja końca świata klasy.

• WeseleStanisław Wyspiański

  Przekroczenie romantyzmu tą samą formą — weselisko + duchy historii + chocholi taniec.

Jak używać tego pojęcia na maturze

Dramat romantyczny — pytany przy „Dziadach" III (pyt. 31, 33), „Kordianie", „Nie-Boskiej", „Weselu" (pyt. 53). Komisja oczekuje znajomości cech gatunkowych i umiejętności wskazania łamania klasycznych reguł. Klucz: dramat romantyczny to świadomy bunt FORMY, nie przypadkowy chaos.

Powiązane pojęcia

• Bohater romantyczny
• Tragedia antyczna
• Mesjanizm (polski)