Łatwa Ustnałatwaustna.pl
CennikStart
1864–1925Dwudziestolecie międzywojenne6 pytań CKE

Stefan Żeromski

Sumienie polskiej literatury, pisarz idei społecznych

Biografia

Stefan Żeromski to jedna z najważniejszych postaci polskiej literatury przełomu XIX/XX wieku — pisarz, którego Stefan Kisielewski nazwał „sumieniem polskiej literatury". Pochodził z zubożałej szlachty kieleckiej, studiował weterynarię (przerwał studia z biedy), pracował jako guwerner i bibliotekarz w Rapperswilu i Krakowie. Debiutował w epoce Młodej Polski („Ludzie bezdomni" 1900, „Popioły" 1904), ale jego najważniejsze dzieła powstają już w niepodległej Polsce. „Przedwiośnie" (1924) to pierwsza wielka polska powieść o II Rzeczypospolitej — diagnoza młodego państwa widziana oczami Cezarego Baryki, repatrianta z rewolucyjnego Baku. Żeromski był pisarzem zaangażowanym, lewicującym (sympatyzował z PPS), wrażliwym na nędzę i niesprawiedliwość. W 1924 r. założył w Warszawie „Polski PEN Club". Zmarł w Konstancinie rok po wydaniu „Przedwiośnia".

Cechy stylu i tematyka

  • Patos i emocjonalność — narracja celowo poruszająca, niemal kazania
  • Diagnoza społeczna — bieda chłopska, choroby, brak edukacji, nierówności
  • Bohater idealistyczny — lekarz/społecznik (Judym, Baryka), rozdarty między obowiązkiem a osobistym szczęściem
  • Konflikt pokoleniowy — ojcowie kontra synowie, Polska przedwojenna kontra niepodległa
  • Trzy wizje Polski (Przedwiośnie) — szklane domy, rewolucja, reformy demokratyczne
  • Obrazowość i poetyckość prozy — nasycone metaforami opisy natury i ciała

Najważniejsze dzieła

  • Syzyfowe prace (1897)
  • Ludzie bezdomni (1900)
  • Popioły (1904)
  • Wierna rzeka (1912)
  • Przedwiośnie (1924)

Wpływ i znaczenie

Żeromski wpłynął na całą lewicową prozę polską XX wieku — od Brzozowskiego po Andrzejewskiego. „Przedwiośnie" do dziś czytamy jako diagnozę Polski po odzyskaniu niepodległości — pytanie „co zrobimy z wolnością" pozostało aktualne także po 1989. Postać Cezarego Baryki — młodego idealisty rozdartego między marzeniem a rzeczywistością — stała się archetypem polskiego inteligenta.

Dlaczego ten autor jest ważny na maturze

Żeromski na maturze 2026 to sześć pytań jawnych z „Przedwiośnia" (pyt. 67–72). Komisja oczekuje, że uczeń ROZUMIE „Przedwiośnie" jako diagnozę II Rzeczypospolitej — trzy wizje Polski (szklane domy, rewolucja, reformy) i niemożność wyboru. Najczęstsze tematy: rozczarowanie wolnością (pyt. 67 → Lalka, 1984), konflikt pokoleń (pyt. 69 → Ferdydurke), bunt wobec rzeczywistości (pyt. 70 → Dziady III, Tango), wybory polityczne (pyt. 72 → 1984, Inny świat). „Przedwiośnie" — kluczowy KONTEKST do każdego pytania o wolność, państwo i odpowiedzialność.

Motywy w twórczości tego autora

Pojęcia związane z dziełami autora

Lektury z kanonu matury 2026 (1)

Pytania jawne z dzieł tego autora (6)

Ćwicz z AI — wylosuj pytanie z dzieł Stefan Żeromski i odpowiedz na głos. Łatwa Ustna nagra Twoją wypowiedź, oceni strukturę i argumentację. Zacznij trening →