Dżuma: pytania jawne CKE
Albert Camus4 pytania
Z tej lektury CKE ułożyła 4 pytania jawnych na maturę ustną z polskiego. Ta sama lista obowiązuje w latach 2026, 2027 i 2028 — poniżej każde zagadnienie z brzmieniem polecenia i skrótem opracowania.
Ostatnia aktualizacja opracowań:
- 62Co skłania człowieka do poświęceń?Pytanie o motywacje poświęceń w „Dżumie" Alberta Camusa (1947) — powieści-paraboli, w której mieszkańcy zamkniętego miasta Oranu stawiają czoła epidemii, a autor tworzy TYPOLOGIĘ postaw ludzi gotowych ryzykować życiem dla innych. Teza kierunkująca: u Camusa nie ma JEDNEJ motywacji do poświęcenia — są różne (obowiązek zawodowy, solidarność, walka z „dżumą w sobie", wiara, przełamanie egoizmu) — ale wszystkie łączy ODMOWA biernej akceptacji zła i wybór etyczny wobec absurdu. Cztery kluczowe postaci reprezentują cztery motywacje: dr Bernard Rieux (UCZCIWOŚĆ zawodowa, „robię, co do mnie należy"), Jean Tarrou (ETYKA ANTYOPRAWCZA, walka z dżumą w sobie, nie być katem), ojciec Paneloux (WIARA wystawiona na próbę śmiercią dziecka), Raymond Rambert (KONWERSJA od egoizmu miłosnego do solidarności — „byłoby mi wstyd być szczęśliwym samemu"). Camus buduje także kontrastowy biegun — Cottard, który NIE poświęca się, lecz korzysta na dżumie. Argumenty z lektury + kontekst: Mickiewicz „Dziady" cz. III (romantyczno-mesjanistyczny model poświęcenia Konrada/ks. Piotra vs świecki, wspólnotowy model Rieux) lub Kochanowski „Odprawa posłów greckich" (antyczny etos Antenora, poświęcenie dla dobra wspólnego).Otwórz opracowanie
- 63Człowiek wobec cierpienia i śmierciPytanie o postawę człowieka wobec cierpienia i śmierci w „Dżumie" Alberta Camusa (1947) — powieści-paraboli, w której zamknięty Oran staje się laboratorium ludzkich reakcji na ból, umieranie i rozpacz. Teza kierunkująca: u Camusa cierpienie i śmierć są NIEWYTŁUMACZALNE (milczenie Boga, upadek teodycei), ale nie dają się zignorować — i wobec tego człowiek ma kilka możliwych postaw: odmowę widzenia (początkowe władze Oranu), racjonalizację religijną (pierwsze kazanie Paneloux — dżuma jako kara), konfrontację z „ścianą" absurdu (Rieux, Tarrou), solidarność z cierpiącymi (formacje sanitarne, Rambert), egoistyczne korzystanie (Cottard). CENTRUM FILOZOFICZNE powieści to scena agonii syna sędziego Othona — niewinne cierpienie dziecka jest argumentem, którego żadna teodycea nie udźwignie. Po tej scenie Rieux formułuje swój BUNT METAFIZYCZNY: „aż do śmierci nie zgodzę się kochać stworzenia, w którym dzieci będą torturowane". Postawa Camusowska: obecność obok cierpiącego, walka mimo braku nadziei metafizycznej, odmowa mitologizowania śmierci. Argumenty z lektury + kontekst: Kochanowski „Treny" (niewinne cierpienie dziecka, kryzys filozofii stoickiej — pokrewny model) lub Mickiewicz „Dziady" cz. III (Widzenie ks. Piotra, mesjanistyczna teodycea — model opozycyjny).Otwórz opracowanie
- 64Czy możliwa jest przyjaźń w sytuacjach skrajnych?Pytanie o przyjaźń w sytuacji skrajnej w „Dżumie" Alberta Camusa (1947) — powieści, w której zamknięty Oran wymusza nowe relacje między ludźmi walczącymi ze wspólnym zagrożeniem. Teza kierunkująca: u Camusa przyjaźń w warunkach skrajnych jest NIE TYLKO MOŻLIWA, lecz KONIECZNA i zostaje przemieniona — sytuacja skrajna nie niszczy więzi, lecz rodzi nowy typ przyjaźni: wspólnotę walczących, antyheroiczną, milczącą, opartą na współdziałaniu i obecności, nie na sentymencie. Camus pokazuje dwa współistniejące typy: (1) KAMERADERIĘ formacji sanitarnych (Rieux, Tarrou, Grand, Castel, później Rambert) — przyjaźń zbiorową, bez wielkich słów, opartą na wspólnej pracy; (2) OSOBISTĄ BLISKOŚĆ Rieux–Tarrou — przyjaźń intymną, dojrzewającą w miesiącach walki, z kluczowymi scenami wyznania na tarasie i nocnej kąpieli w morzu. Jednocześnie Camus pokazuje, że przyjaźń w sytuacji skrajnej jest SKAZANA NA STRATĘ (Tarrou umiera tuż przed końcem epidemii), ale mimo to warta zaryzykowania. Argumenty z lektury + kontekst: Kamiński „Kamienie na szaniec" (triada Alek-Rudy-Zośka, pokrewny model przyjaźni w okupacji) lub Homer „Iliada" (Achilles i Patrokles — opozycyjny model heroiczny).Otwórz opracowanie
- 65Jakie postawy przyjmuje człowiek wobec zła?Pytanie o postawy człowieka wobec zła w „Dżumie" Alberta Camusa (1947) — powieści-paraboli, w której dżuma w zamkniętym Oranie jest literalnie chorobą, a metaforycznie każdym złem (faszyzm, totalitaryzm, absurd, śmierć). Teza kierunkująca: u Camusa wobec zła istnieje PALETA POSTAW, które dzielą się na dwa bieguny — FAŁSZYWE/PASYWNE (odmowa widzenia, racjonalizacja religijna, korzystanie, obojętność) i AUTENTYCZNE/AKTYWNE (bunt etyczny, kameraderia pracy, konwersja, świadectwo). Camus nie daje neutralności: Tarrou formułuje to wprost — „na świecie istnieją zarazy i ofiary; trzeba, jak można, odmawiać bycia po stronie zarazy". Konstrukcja powieści pokazuje GRADACJĘ postaw — większość bohaterów zmienia swoją pozycję w trakcie epidemii (Paneloux od teodycei prostej do misterium cierpienia; Rambert od egoizmu do solidarności; władze miejskie od bagatelizacji do walki). Sugestia programowa Camusa: zło jest trwałe („zarazek dżumy nigdy nie umiera"), więc postawa musi być CODZIENNĄ CZUJNOŚCIĄ, nie heroicznym epizodem. Argumenty z lektury + kontekst: Mickiewicz „Dziady" cz. III — Salon Warszawski (galeria postaw wobec zła okupacji carskiej) lub Borowski „Proszę państwa do gazu" („człowiek zlagrowany" — model opozycyjny, w którym zło totalne uniemożliwia wolny wybór).Otwórz opracowanie
Opracowanie całej lektury
Streszczenie, bohaterowie, motywy, kontekst historyczny i cytaty z Dżuma są na stronie lektury.
Otwórz opracowaniePowiedz odpowiedź na głos
Na egzaminie liczy się to, jak mówisz, nie jak czytasz. Wylosuj pytanie z tej lektury, nagraj monolog i zobacz punktację według kryteriów matury 2027.
Zacznij trening