Ferdydurke: pytania jawne CKE
Witold Gombrowicz2 pytania
Z tej lektury CKE ułożyła 2 pytania jawnych na maturę ustną z polskiego. Ta sama lista obowiązuje w latach 2026, 2027 i 2028 — poniżej każde zagadnienie z brzmieniem polecenia i skrótem opracowania.
Ostatnia aktualizacja opracowań:
- 54Groteskowy obraz świata„Ferdydurke" (1937) jest JEDNĄ z najbardziej konsekwentnie GROTESKOWYCH powieści literatury światowej — Gombrowicz używa groteski nie jako ozdoby stylistycznej, lecz jako NARZĘDZIA FILOZOFICZNEGO do pokazania, że człowiek nie ma „prawdziwego" ja, a jest ciągle UPUPIANY, czyli zniekształcany przez cudze oczekiwania i konwencje społeczne (Formę). Groteska u Gombrowicza ma cztery wymiary strukturalne. PIERWSZY — FABULARNY: 30-letni pisarz Józio zostaje przez profesora Pimkę „upupiony" w 15-letniego ucznia i trafia do szkoły pana Piórkowskiego, gdzie toczy się słynna LEKCJA POLSKIEGO („Słowacki wielkim poetą był!") oraz pojedynek na miny między Miętusem a Syfonem; potem zostaje umieszczony w domu Młodziaków (mieszczańska rodzina nowoczesna, kult Zuty); potem uciekają z Miętusem na wieś do Hurleckich (ziemiańska rodzina ciotki); finał — porwanie Zosi z Bolimowa. DRUGI — STYLISTYCZNY: Gombrowicz stosuje absurdalne zestawienia, słowa-wytrychy („pupa", „gęba", „łydka"), powtórzenia, neologizmy („upupić", „ugębić"), hiperboliczne opisy ciała — styl celowo wywrócony, niepoważny, karykaturalny. TRZECI — FILOZOFICZNY: pojęcie FORMY — każdy człowiek jest wtłoczony w cudze oczekiwania i zachowuje się nie „naturalnie", tylko przez grymas, minę, pozę; groteska jest JEDYNYM sposobem pokazania tej zniewalającej cudzością formy. CZWARTY — KOMPOZYCYJNY: dwa rozdziały teoretyczne („Filidor dzieckiem podszyty" i „Filibert dzieckiem podszyty") przerywają narrację, stają się filozoficznym komentarzem w formie abstrakcyjnych przypowieści o walce części ciała; powieść jako CAŁOŚĆ ma charakter groteskowego traktatu. Trzy środowiska w powieści — szkoła, mieszczaństwo, ziemiaństwo — reprezentują trzy typowe FORMY polskiej kultury lat trzydziestych, i każde Gombrowicz pokazuje jako GROTESKOWE: szkoła jako upupianie, mieszczanie jako „nowoczesność" groteskowo naiwna, ziemiaństwo jako „pański" anachronizm z parobkiem jako ofiarą. Teza do obrony: groteska u Gombrowicza nie jest estetyką, lecz EPISTEMOLOGIĄ — jedynym sposobem, w jaki można pokazać człowieka niezniekształconego przez Formę, bo Formy zniekształca zawsze — więc trzeba pokazać samo ZNIEKSZTAŁCENIE; „Ferdydurke" jest powieścią o tym, że nie ma wyjścia poza groteskę, bo nie ma „poza Formą".Otwórz opracowanie
- 55Człowiek wobec presji otoczenia„Ferdydurke" jest PROGRAMOWĄ POWIEŚCIĄ O PRESJI OTOCZENIA — tytuł kluczowego pojęcia Gombrowicza, FORMY, jest dokładnie nazwą tej presji: cudzej siły zniekształcającej, którą otoczenie wywiera na jednostkę nie tylko przez przymus fizyczny, ale przez samo SPOJRZENIE, ocenę, oczekiwanie. Gombrowicz pokazuje, że człowiek NIE MOŻE SIĘ WYMKNĄĆ spod presji — każda próba ucieczki prowadzi do innej presji, bo „nie ma miejsca poza Formą". Powieść buduje tę tezę przez TRZY ŚRODOWISKA, które reprezentują trzy typowe mechanizmy presji polskiej kultury 1937 roku. PIERWSZE — SZKOŁA: mechanizm INSTYTUCJONALNY; profesor Pimko UPUPIA 30-letniego Józia w 15-latka samym aktem oceny („Niedojrzały!"), profesor Bladaczka każe klasie zachwycać się Słowackim przez tautologiczne zdanie, dwie grupy chłopców (niedojrzali Miętusa i dojrzali Syfona) nawzajem SIĘ upupiają przez pojedynek na miny. DRUGIE — MIESZCZAŃSKI DOM MŁODZIAKÓW: mechanizm „NOWOCZESNY"; rodzina „progresywna" (inżynier, feministka, gimnazjalistka Zuta) wymusza na Józiu formę „młodego, sportowego, naturalnego"; kult łydki Zuty jako obowiązkowa pozycja erotyczno-światopoglądowa; Józio próbuje rozbić tę formę przez nocne wprowadzenie Kopyrdy i Pimki do pokoju Zuty — scena zderzenia form kończy się groteskowym skandalem. TRZECIE — DWÓR HURLECKICH: mechanizm TRADYCYJNY, KLASOWY; wuj Konstanty, ciotka, kuzyn Zygmunt, kuzynka Zosia żyją w formie „pan-sługa", z parobkiem Walkiem jako ofiarą; Miętus, zafascynowany „prawdziwością" chłopa, chce się z nim BRATAĆ przez policzek, co kończy się OGÓLNĄ KUPIĄ — masą bijących się ciał, w której forma klasowa rozpada się w jeszcze bardziej groteskową formę fizyczną. Wobec każdej z tych presji Gombrowicz pokazuje STRATEGIE jednostki: (1) ULEGŁOŚĆ (Syfon — wzorowy uczeń, gimnazjaliści u Młodziaków), (2) KONTR-PRESJA przez zerwanie formy (Miętus bratający się z chłopem), (3) UCIECZKA w inną formę (Józio ucieka z Miętusem do Hurleckich, potem z Zosią na koniu), (4) GROTESKA demaskująca (Józio jako narrator, który opisuje to, co się dzieje, i przez sam opis obnaża formę). Żadna strategia nie WYZWALA — Józio zawsze wpada w następną formę. Teza do obrony: presja otoczenia u Gombrowicza jest nie incydentem (jak u innych pisarzy XX wieku — Kafki, Orwella), lecz ONTOLOGIĄ relacji międzyludzkiej — człowieka NIE DA SIĘ zobaczyć poza presją, każdy jest zawsze upupiany, ugębiany, wtłaczany w formę; powieść uczy czytelnika świadomego życia w tym stanie — nie ucieczki, ale demaskowania form.Otwórz opracowanie
Opracowanie całej lektury
Streszczenie, bohaterowie, motywy, kontekst historyczny i cytaty z Ferdydurke są na stronie lektury.
Otwórz opracowaniePowiedz odpowiedź na głos
Na egzaminie liczy się to, jak mówisz, nie jak czytasz. Wylosuj pytanie z tej lektury, nagraj monolog i zobacz punktację według kryteriów matury 2027.
Zacznij trening